قلعه الموت ایران بالاخره در فهرست میراث ارزشمند جهانی ثبت شد

به گزارش بازآفرینی به نقل از صدای میراث، ثبت جهانی «قلعه الموت» و ۶ قلعه وابسته به آن شامل، «قلعه‌های «لمبسر»، «نبیذرشاه»، «شمس‌ کلایه»، «شیرکوه»، «ایلان» و «قسطین‌ لار»،  آثار ثبت جهانی شده ایران را به  ۳۰ اثر رساند. این ثبت، یکی از مهم‌ترین موفقیت‌های میراث فرهنگی ایران در سال‌های اخیر به شمار می‌رود؛ پرونده‌ای که نه تنها یک دژ تاریخی، بلکه شبکه‌ای از قلعه‌های کوهستانی را به عنوان نمونه‌ای کم‌نظیر از معماری دفاعی و نظام حکمرانی اسماعیلیان نزاری در سده‌های یازدهم تا سیزدهم میلادی به جهان معرفی می‌کند.

ثبت جهانی قلعه های الموت در شرایطی انجام شد که ایران طی ماه‌های گذشته با چالش‌های متعددی در حوزه میراث فرهنگی، از جمله پیامدهای جنگ، تهدیدهای ناشی از توسعه و تغییرات اقلیمی روبه‌رو بود.

 

پرونده ثبت جهانی «قلعه الموت و استحکامات وابسته» تنها به دژ مشهور حسن صباح محدود نمی‌شود. این پرونده زنجیره‌ای از هفت استحکام (قلعه) تاریخی را شامل می شود که شبکه دفاعی، ارتباطی و حکمرانی اسماعیلیان نزاری در ایران را تشکیل می‌دادند.

این قلعه‌ها با استفاده از موقعیت‌های طبیعی رشته‌کوه البرز، سامانه‌ای پیشرفته از دفاع، دیده‌بانی و کنترل مسیرهای ارتباطی را ایجاد کرده بودند.

کارشناسان ایکوموس در ارزیابی خود تأکید کرده‌اند که این مجموعه به دلیل نمایش ارزش برجسته جهانی در حوزه معماری نظامی، سازمان سیاسی و سازگاری هوشمندانه با چشم‌انداز طبیعی، شایستگی ثبت در فهرست میراث جهانی را دارد.

پرونده ثبت جهانی الموت از اوایل دهه ۱۳۸۰ در دستور کار سازمان میراث فرهنگی قرار گرفت. طی این سال‌ها ده‌ها فصل کاوش باستان‌شناسی، مستندسازی، مرمت، مطالعات تاریخی، نقشه‌برداری و تهیه اسناد مدیریتی انجام شد تا استانداردهای سختگیرانه یونسکو تأمین شود.

حمیده چوبک، مدیر پایگاه میراث فرهنگی الموت نیز پیش از بررسی پرونده گفته بود: «ثبت جهانی این مجموعه حاصل بیش از ۲۵ سال پژوهش و حفاظت مستمر است و ارزش جهانی آن در پیوند میان معماری، مهندسی، نظام دفاعی و تعامل با محیط طبیعی نهفته است.»

آنچه الموت را از بسیاری از دژهای تاریخی جهان متمایز می‌کند، تنها معماری آن نیست. این مجموعه تصویری روشن از یک نظام سیاسی و اجتماعی کم‌نظیر در تاریخ قرون میانه ارائه می‌دهد؛ حکومتی که با وجود محاصره قدرت‌های بزرگ زمان خود، توانست شبکه‌ای پیچیده از استحکامات کوهستانی، مدیریت منابع آب، انبارهای ذخیره و مسیرهای ارتباطی ایجاد کند.

کارشناسان یونسکو در ارزیابی پرونده تأکید کرده‌اند که ارتباط عملکردی قلعه‌ها، تسلط آنها بر چشم‌انداز طبیعی و حفظ بخش مهمی از اصالت تاریخی مجموعه، از مهم‌ترین دلایل پذیرش این پرونده است.

 

ثبت جهانی الموت و قلعه های وابسته به آن می‌تواند فرصت تازه‌ای برای توسعه گردشگری فرهنگی استان قزوین، جذب سرمایه‌گذاری در حفاظت از میراث فرهنگی، افزایش پژوهش‌های باستان‌شناسی و معرفی بهتر تاریخ ایران در سطح بین‌المللی فراهم کند.

کارشناسان اما همچنان تاکید دارند که ثبت جهانی این اثر مسئولیت‌های بیشتر برای حفاظت، مدیریت و کنترل توسعه در عرصه و حریم این میراث جهانی را افزایش می دهد.

ثبت جهانی الموت را می‌توان مهم‌ترین خبر میراث فرهنگی ایران در سال ۱۴۰۵ دانست؛ موفقیتی که پس از سال‌ها انتظار، نام یکی از مشهورترین دژهای تاریخی جهان را در کنار دیگر میراث جهانی ایران نشاند.

با ثبت جهانی الموت، ایران اکنون ۳۰ اثر در فهرست میراث جهانی یونسکو دارد و همچنان یکی از کشورهای دارای بیشترین آثار ثبت‌شده در آسیا و جهان به شمار می‌رود.