در گفتگوی اختصاصی با مدیرعامل سازمان بازآفرینی شهرداری کرج مطرح شد : یک سوم ساکنین کلانشهر کرج در بافتهای ناکارآمد زندگی می کنند/محلات سهرابیه، آق تپه، حسن آباد و اختر آباد در مسیر بازآفرینی

یک دهه از تشکیل استان البرز ومرکزاستان شدن کرج می گذرد ؛ و حالا این چهارمین شهر پرجمعیت ایران و بیست و یکمین شهر پرجمعیت خاورمیانه بیش از همیشه مورد توجه است. شهرتاریخی ؛ زیبا و خوش آب و هوای کرج همچنان یکی از مهاجرپذیرترین شهرهای ایران است همین مهاجر پذیری همیشگی ؛ سبب شکل گیری دایمی حاشیه های کوچک و بزرگ وهمان تاریخ کهن این شهر زیباست که مسبب وجود یک بافت تاریخی پهناوردر قلب شهر است ؛ از سوی دیگرفاصله اندک کرج تا پایتخت عریض و طویل کشور سبب شده تا جذابیت ساخت و ساز بهر شکل ممکن نیزدر این شهر وجود داشته و عملا به موتور محرک ایجاد بافت های فرسوده و ناکارآمد شهری گردد. اینجاست که به تعبیر مهندس علیرضا عاقلی مدیرعامل جوان و سخت کوش سازمان عمران و بازآفرینی فضاهای شهری کرج این کلانشهر وارث قریب به ۱۴۰۰ هکتار بافن ناکارآمد شهری است که به بازآفرینی پایدار شهری نیازمند است … بازآفرینی شهری در کلانشهر کرج نیز به مانند همه شهرها و کلانشهرهای کشورمان موضوع محوری مدیریت شهری این شهر زیباست. برای اطلاع از وضعیت بافت های ناکارآمد شهری مرکز استان البرز با مدیرعامل سازمان عمران و بازآفرینی فضاهای شهری شهرداری کرج گفتگو کردیم که حضورتان تقدیم می گردد.

۱- جناب آقای مهندس عاقلی ! همانگونه که استحضار دارید سازمان های عمران و بازآفرینی فضاهای شهری در ساختار جدید شهرداری ها از ادغام دو سازمان بهسازی و نوسازی و سازمان عمران شهرداری ها ایجاد شده و عملا دو ماموریت ویژه در شهرداری ها که پیش از این با دو مجموعه متفاوت پیگیری می شد؛ به یک سازمان واگذار گردیده است . یکی از این دو ماموریت مهم موضوع بازآفرینی شهری است ، به عنوان مدیرعامل سازمان عمران و بازآفرینی شهری کلانشهر کرج با این ادغام موافق هستید؟

تاسیس سازمان عمران و باز آفرینی فضای شهری در شهرداری فرصت مناسبی برای احیاء بافت های فرسوده و ناکارآمد شهری است که با استفاده از پتانسیل دو سازمان در یک محل و افزایش حدود اختیارات و جلوگیری از موازی کاری می توان به کارآمد بودن این تصمیم خوشبین بود. خوشبختانه در سال های اخیر نگاه ویژه ای به احیاء و نوسازی بافت های فرسوده شده است و اعتبارات خاصی هم برای این منظور در نظر گرفته است که بایستی این سازمان در جهت نوسازی بافت های فرسوده سطح شهر اقدامات لازم را صورت دهد.

۲- این اقدام چه مزایا و معایبی دارد و به چه شکل کار را هدایت میکنید تا در هر دو وظیفه مهمی که قبلا در دو مجموعه مجزا پیگیری می شدند بدون وقفه انجام پذیرفته و خللی در انجام این دو ماموریت مهم ایجاد نشود؟

با توجه به سنخیت و همگرایی  وظایف این دو سازمان ادغام آنها می تواند تاثیر به سزایی در ارتقاء و بازآفرینی بافت های فرسوده و ناکارآمد شهر در پی داشته باشد. ادغام سازمان بهسازی و نوسازی و سازمان عمران شهرداری ها و داشتن یک مديريت متمركز و هماهنگ منجر به افزایش بهره وری در ارائه خدمات به ساکنین این بافت ها، افزايش توان نظارت بر بافت های فرسوده خواهد شد. همچنین تمرکز در مدیریت ، یکپارچه شدن برنامه ریزی و عدم موازی کاری سازمانی را به دنبال خواهد داشت .

۳- در خصوص بازآفرینی عملا مسئولیت پیگیری امورات مرتبط با بازآفرینی شهری در کلانشهر کرج با حضرتعالیست اشاره بفرمایید که چه ساختاری در دل مجموعه سازمان عمران برای پیگیری موضوع طراحی شده است؟

از آنجاییکه از مهم ترین وظایف سازمان عمران و باز آفرینی فضای های شهری تهیه و اجرای طرح های موضوعی و موضعی بازآفرینی فضاهای شهری شهری مبتنی بر طرح های جامع و تفصیلی از قبیل حفظ ، تقویت و بهره گیری از ظرفیت های کالبدی، اجتماعی، اقتصادی و محیطی اماکن و محدوده های تاریخی و فرهنگی شهر می باشد. لذا این سازمان با بهره گیری از دو معاونت بهسازی و نوسازی و معاونت اجرایی و عمران شهری به پیگیری این امر مهم پرداخته است. در معاونت بهسازی و نوسازی اقداماتی از قبیل تهیه طرح های بازآفرینی ، تهیه طرح های محرک توسعه و ایجاد دفاتر خدمات توسعه محلی صورت می پذیرد. پس از تهیه طرح و مشخص شدن پروژه های مورد نیاز هر محله ، پیگیری و اجرای این پروژه ها توسط معاونت اجرایی و عمران شهری این سازمان انجام می شود.

همچنین ماشین آلات لازم در جهت اجرای فعالیت های عمرانی مختلف به منظور توسعه و اجرای طرح های نوسازی در سطح شهر را در اختیاردارد که این مهم می تواند نقطه عطفی برای پیشبرد هرچه بهتر و اجرایی شدن راحت تر و سریعتر بخشی از طرح های مرتبط با طرح های بازآفرینی شهری باشد.

 ۴- جناب مهندس در خصوص سه گونه عمده بافت های هدف طرح بازآفرینی (بافت های فرسوده، بافت های تاریخی، سکونتگاه های غیر رسمی) در کلانشهر کرج بفرمایید که مساحت هر محدوده چقدره و چه تعداد از همشهریان کرجی ساکن محدوده های شهری ناکارآمد هستند؟

در حال حاضر ما وارث بیش از ۷۸۵ هکتار بافت فرسوده شهری هستیم. البته این مساحت به احتساب سکونتگاههای خودرو، بافت‌های درونی و میانی وبافت‌های تاریخی چیزی بین ۱۲۰۰ تا ۱۴۰۰ هکتاراست که حدودا یک سوم از جمعیت  شهر کرج در آن ساکن هستند . بافت‌های فرسوده شهری بر مبنای شاخص­های سه­ گانه فرسودگی یعنی ناپایداری که معرف فقدان سیستم سازه ا­ی مناسب و غیرمقاوم بودن ابنیه در مقابل زلزله بوده به طوری که حداقل ۵۰ درصد بناهای موجود در بلوک به دلیل عدم رعایت موازین فنی غیرمقاوم است، ریزدانگی که معرف فشردگی بافت و کثرت پلاک­های کوچک با مساحت اندک بوده به طوری که ۵۰ درصد قطعات موجود در بلوک زیر ۲۰۰ مترمربع باشند و نفوذناپذیری که معرف عدم دسترسی­ های مناسب و قلت معابر با عرض کافی برای حرکت سواره است به طوری که حداقل ۵۰ درصد عرض معابر بلوک عرضی کمتر از ۶ متر دارد، شناسایی و به تصویب شورای عالی شهرسازی و معماری ایران رسیده­ اند. بافت­های فرسوده، علاوه بر شاخص‌های سه‌گانه تعریف شده دارای نمودهای کالبدی، جمعیتی، اجتماعی، اقتصادی و زیرساختی از جمله تراکم بالای جمعیتی، کمبود و یا فقدان کامل برخی و در بسیاری موارد کلی خدمات و زیرساخت‌ها نیز می‌باشند. اما در حقیقت این شاخــص‌ها حاصل عوامل ریشه ­دارتری هستند که می‌توان آنها را تحت عنوان «فقر و یا فقر مطلق اقتصادی» بیان نمود.

محدوده ها و محلات فرسوده شهر کرج به تفکیک مناطق به شرح ذیل میباشد:

 منطقه ۱: اسلام آباد و بخشی از کرج کهن

منطقه ۲: مصباح، قلمستان و ترک آباد

منطقه ۳: آق تپه و سهرابیه

منطقه ۴: اختر آباد، حسین آباد، اکبرآباد، مهردشت، شعبان آباد، و رجب آباد

منطقه ۵: حصارک پایین، شهرک موحدان

منطقه ۶ : حصارک بالا، صوفی آباد، حیدرآباد غربی

منطقه ۷: اوقافی ها، حیدرآباد شرقی

منطقه ۸ : حسن آباد و حاجی آباد

منطقه ۹: چهارصد دستگاه، اصفهانی ها

منطقه ۱۰: حصار بالا و پایین، کلاک نو، کلاک بالا

در حال حاضر برای ۳ محله سهرابیه، آق تپه، حسن آباد و اختر آباد طرح بازآفرینی تهیه گردیده است و در ۶ محله اوقافی ها، اخترآباد، اسلام آباد، مصباح، حصارک بالا و حیدرآباد دفاتر خدمات توسعه و بهسازی محله استقرار پیدا کرده است و هم اکنون سازمان در پی انعقاد قرارداد با ۵ مشاور دیگر برای استقرار در محلات می باشد.

۵ – تعامل مجموعه راه و شهرسازی استان البرز و شهرستان رو با مجموعه سازمان به چه شکل ارزیابی میکنید؟ پروژه مشترکی تا کنون تعریف شده یا خیر؟

در بحث اقدام مشترک دیگر ارگان‌ها با شهرداری‌، می توان امیدوار بود تا با ایجاد یک تعامل خوب و نسبتا بالا به یاری پروردگار شاهد برنامه هایی مناسب و اقداماتی مشترک در حوزه بازآفرینی در استان و شهرستان باشیم.

بنده معتقدم با همکاری یکدیگر و برگزاری نشست های تخصصی و مجازی با توجه به شرایط کنونی، و کارشناسی صحیح پیشنهادات ارائه شده و اقداماتی از قبیل اصلاح هندسی و آسفالت معابر شهری در مناطق بافت فرسوده میتوان گام های موثری را در جهت رفاه حال همشهریان علی الخصوص ساکنین مناطق کم برخوردارتر و ارائه خدمات بیشتر و مناسب و به دنبال آن، جلوگیری از گسترش حاشیه نشینی برداشت.

۶ – در حال حاضر انجام امور مربوطه به تسهیلات نوسازی بافت فرسوده در عمده شهرها توسط سامانه شرکت بازافرینی شهری و ادارات راه و شهرسازی انجام میشه به نظر شما سازمان های عمران و بازآفرینی شهری میتوانند در این خصوص ایفای نقش کنند ؟ یعنی در معرفی متقاضیان و …مراحل بعد از ثبت سامانه و سایر امورات مربوطه عاملیت و مشارکت داشته باشند ؟

در گذشته اقداماتی از قبیل معرفی متقاضی و مراحل بعد از ثبت در سامانه مربوطه  و … توسط شرکت بازآفرینی شهری صورت می گرفت. لیکن با عنایت به سیاست های جدید هیئت مدیره و مدیرعامل محترم شرکت بازآفرینی شهری ایران به منظور تفویض اختیار و همچنین تمرکز زدایی، امید آن می رود تا با هم افزایی هرچه بیشتر فی ما بین سازمان عمران و بازآفرینی فضاهای شهری و دیگر نهادها و ارگان های مربوطه بتوانیم گام های موثری را در جهت ارائه خدمات بیشتر و بهتر به شهروندان محترم شهر کرج برداریم.

۷- استقبال از تسهیلات نوسازی بافت فرسوده رو در شهر کرج به چه شکل ارزیابی میفرمایید؟

به نظر می رسد تسهیلات موجود مصوب در نوسازی بافت های فرسوده در گام نخست باید بومی سازی گردد و سپس ضمن کارشناسی دقیق، تشویق به بهسازی و نوسازی در تمامی محلات هدف بعنوان یک ساز و کار مناسب اجرایی گردد. در همین راستا، سازمان عمران و بازآفرینی فضاهای شهری با همکاری معاونت محترم شهرسازی و معماری شهرداری کرج اقدام به تهیه وارائه یک سری پیشنهادات کاربردی به منظور جلب مشارکت حداکثری ساکنین در بهسازی و نوسازی محلات هدف در مناطق ناکارآمد شهرکرج نموده است. علاوه بر آن، با راه اندازی و فعالیت دفاتر خدمات توسعه و بهسازی در محلات مورد هدف ما، سطح آگاهی و به دنبال آن، استقبال شهروندان ساکن در مناطق کم برخوردار نیز افزایش خواهد یافت.

۸ – به اعتقاد حضرتعالی عمده مشکل مدیریت شهری در کرج در کدام بخش از بافتهای ناکارامد هست ؟ در بافت تاریخی فرسوده و یا حاشیه شهر و سکونت گاه های غیررسمی ؟ در این زمینه چه راهکارهایی مدنظر دارید؟

فرسودگی بافـت در ابعاد مختلف برای مدیریت شهری مشکلات بسیاری را پیش آورده و علاوه بر آن، جابجایی جمعیت و جایگزین شدن جمعیت مهاجر و ناهمگن، و به طور کلی جایگزین شدن اقشار فرودست در این محله‌ها که گسترش ناهنجاری های مختلفی از قبیل ناهنجاری های اجتماعی، مشکلات فرهنگی و… ، از پیامد های عمده در این محلات  هستند که همگی در فرسودگی و ناکارآمدی بافت های فرسوده شهری ریشه دارند.  آنچه که حائز اهمیت است پتانسیل بالقوه ‌ای است که در این نوع مناطق شهری قرار دارد و اینکه می‌توان با اولویت بندی، شناسایی‌، برنامه‌ریزی و اجرای دقیق، این معضلات را به یک فرصت خوب و مناسب جهت کاهش نقاط ضعف و تقویت یک مديريت شهری مطلوب در محدوده بافت فرسوده تبدیل نمود .